Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ ò kì í pa owó wọlé – Mákindé
By Kayọde Ọmọtọṣọ
Lati Ọjọbọ, Tọsidee, ọsẹ to kọja ti ile-ẹjọ to gaju lọ lorileede yii ti paṣẹ ominira fun awọn ijọba ibilẹ ni ọrọ ọhun ti da awuyewuye nla silẹ laarin awọn gomina ilẹ wa. Koda, latigba naa ni adiẹ ọpọlọpọ awọn gomina ti ba le okun, ti ara o rọ okun, ti ara o si rọ adiẹ wọn rara lori idajọ yii. Koda, nibi ti ọrọ ọhun dun ọpọlọpọ awọn gomina de, ẹni to jẹ alaga igbimọ awọn gomina lorileede yii, ẹni to tun jẹ gomina ipinlẹ Kwara, Abdulrahman Abdulrazak, ni pe idajọ ti ile-ẹjọ to gaju yii da tẹ awọn gomina lọrun.
Abdulrazak, ẹni to ba awọn oniroyin sọrọ nileejọba Abuja, ni pe bii igba ti wọn tu okun lọrun awọn gomina ni idajọ yii jẹ, atipe inu awọn dun pupọ. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni ṣe ni awọn yoo jokoo jiroro lori idajọ yii lati mọ ohun ti awọn yoo ṣe lori rẹ. Abdulrazak ni “Ọjọruu, Wẹsidee, ọsẹ yii ni awa gomina maa ṣepade lati jiroro lori idajọ yii, oun ni a si ti maa sọ nnkan ti a maa ṣe. A ti gba idajọ yii, awọn adajọ agba wa si maa yiri rẹ wo daadaa, koda, bii igba ti wọn tu okun lọrun awa gomina ni.
“Ọpọlọpọ eeyan wa ni ko mọ iye ti a n na lori awọn ijọba ibilẹ loṣooṣu, ibẹ gan-an si ni iṣoro wa. Ni tiwa nipinlẹ Kwara,a ki i fọwọ kan owo ijọba ibilẹ. Ohun to ju bayii ni bi awọn ijọba ibilẹ yoo ṣe maa mojuto ara wọn, ti wọn yoo si maa rowo oṣu awọn oṣiṣẹ wọn san, ti awọn ọba alaye yoo si maa ri ida marun-un wọn gba loṣooṣu.”
Ṣugbọn ṣa, iṣoro nla to wa fun awọn ipinlẹ bii ogun niye lorileede wa ko ju ti awọn alaboojuto ti wọn yan si awọn ijọba ibilẹ wọn lọ. Koda, latigba ti idajọ yii ti balẹ lẹru ti n ba awọn alaboojuto ijọba ibilẹ yii, to fi mọ awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ pẹlu awọn agbaṣẹṣe to ti gbaṣẹ lọwọ awọn alaboojuto yii, nitori wọn ko mọ ibi tọrọ wọn yoo yọri si.
Ṣe awọn ipinlẹ to n lo awọn alaga alaboojuto ni Ondo, Anambra, Jigawa,Rivers, Zamfara, Benue, Plateau, Abia, Enugu, Katsina, Kano, Sokoto, Yobe, Ọṣun, Kwara, Delta, Akwa Ibom, Cross River, ati Bauchi.
Ọpọlọpọ awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ yii lẹru ti n ba pe ti ijọba apapọ ba le mu aṣẹ ti kootu pa ṣẹ pe ki wọn ma sanwo fun awọn ipinlẹ ti ko ba ni alaga kansu ti wọn dibo yan, ṣẹ, a jẹ pe ebi ọlọjọ pipẹ ni yoo pa awọn.
Nipinlẹ Ọṣun, awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ ti sọ fun Gomina Ademọla Adeleke pe ko tete da awọn alaga kansu to yọ nipo pada kiakia. Tẹ o ba gbagbe, lẹyin ti Adeleke de ipo gomina lo le awọn alaga ijọba ibilẹ ti wọn yan lasiko iṣakoso Adegboyega Oyetọla. Ọkan ninu awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ ni Iwo to ba akọroyin ‘The Nation’ sọrọ ni pe “mi o ro pe a maa rowo oṣu gba loṣu yii pẹlu idajọ ile-ẹjọ yii. Mo bẹ Gomina Adeleke lati da awọn alaga ti wọn dibo yan pada ki wọn le maa tukọ awọn ijọba ibilẹ yii lọ.”
Oṣiṣẹ mi-in Abilekọ Adebisi ni pe “ki gomina fọgbọn ṣe e, ko da awọn ti wọn dibo yan yii pada saaye wọn. Ṣebi ọdun kan pere lo ku ti saa wọn yoo fi tẹnu bodo.”
Bakan naa, ẹgbẹ oṣelu All Progressives Congress (APC), nipinlẹ Ọṣun, ti ni idajọ ile-ẹjọ to ga julọ lorileede wa yii fọ rere fun awọn alaga ti wọn dibo yan lasiko iṣejọba gomina ana, Gboyega Oyetọla. O ni “gbogbo awọn alaga fidi-hẹ ti Gomina Ademọla Adeleke yan sipo lo ti di ẹni ti ofin ko da mọ bayii.”
Nigba ti gomina ipinlẹ Ọyọ, Ṣeyi Makinde, n fi ero rẹ han lori idajọ yii, o ni bii igba ti wọn kan fẹẹ fi idajọ kootu yii yẹra fun awọn iṣoro ti orileede yii n koju lọwọlọwọ ni. Makinde ni lasiko yii, ṣe lo yẹ ki ijọba o wa ojutuu sọrọ ebi to n pa awọn araalu atipe iṣoro ibẹ ni pe ko sohun kankan ti a n pese labẹle. Ọjọbọ, Tọsidee, ọsẹ to kọja ni Makinde sọrọ yii lasiko to gba alaga ẹgbẹ awọn oniroyin, Chris Iziguzo, lalejo lọọfiisi rẹ. O ni “ohun itiju ni pe a ko le pese awọn ounjẹ ti a n jẹ labẹle funra wa. Mo le sọ pe idajọ ile-ẹjọ yii ko kan wa nipinlẹ Ọyọ, nitori latigba ti mo ti gba ijọba, a ti ṣe idibo ijọba ibilẹ, ko si alaga ijọba fidi-hẹ nipinlẹ Ọyọ, ẹẹmeji ọtọọtọ la si ti ṣe idibo ijọba ibilẹ.”
Gomina Makinde ni pe ohun to n ya oun lẹnu ni pe ọpọlọpọ awọn ijọba ibilẹ yii ni wọn o ki i pa owo wọle labẹle lẹyin owo ti wọn ba ri gba latọdọ ijọba apapọ. O ni iṣoro ibẹ ni pe ko sohun ti a n pese labẹle atipe owo ti wọn n gba l’Abuja nikan ni wọn n ri.
Ẹni to jẹ akojaanu ile, Ali Ndume, gboṣuba fun Aarẹ Bọla Ahmed Tinubu fun bo ṣe tu awọn ijọba ibilẹ silẹ ninu igbekun ti wọn wa. Ndume ni ọkan lara awọn aṣeyọri gboogi ti Tinubu ṣe ni bo ṣe fun awọn ijọba ibilẹ lominira, o si rọ ọ lati tete mu aṣẹ ile-ẹjọ yii ṣẹ ki awọn to wa ni igberiko ba a le ri ipa ijọba awa-ara-wa. O ni “ọkan ninu awọn aṣeyọri gboogi ti Tinubu ṣe ni yii. Inu mi dun si eyi, mo si nigbagbọ pe eyi yoo jẹ ibẹrẹ aṣeyọri gboogi lorileede yii. Awọn ileegbimọ aṣofin gbiyanju lati ṣatunṣe iwe ofin tọdun 1999, ṣugbọn awọn gomina o jẹ ki awọn ileegbimọ aṣofin ipinlẹ rọna lọ.
Aarẹ ana, Muhammadu Buhari naa gbiyanju tiẹ, awọn gomina o fun un laaye, ṣugbọn idajọ ile-ẹjọ yii ti yanju gbogbo rẹ. Ko si pe a n yọ owo ijọba ibilẹ mọ bayii. Awọn eeyan le lọọ mu alaga kansu wọn ti wọn o ba ri iṣẹ idagbasoke kankan lagbegbe wọn. Ki awọn alaga kansu naa tete mura si iṣẹ wọn nitori ọrọ yii ki i ṣe ọrọ ere rara.”
Ṣa, oju gbogbo lo n wo awọn alaga kansu bayii nitori gbogbo araalu lo n wo itu ti wọn yoo pa lẹyin ominira ti kootu fun wọn.
